2. Programmaplan

Westerwolde biedt inwoners en bezoekers met zijn rust, ruimte en stilte een mooie omgeving waar je gelukkig, veilig en gezond kan leven en verblijven. Tegelijkertijd leeft en bruist Westerwolde. Onze rijke cultuurhistorie is daarvoor een basis en daar bouwen we op voort.

Zorg is dat de gezondheid van delen van de inwoners achter blijft en dat lang niet iedereen een sociaal netwerk en vangnet heeft. Daarnaast is de sociaaleconomische situatie niet voor elke individuele inwoner van Westerwolde even gunstig. Dit vraagt sterke gemeenschappen en voor de inwoners een sterk voorzieningenniveau.

Het college werkt aan het realiseren van deze ambitie aan de hand van de volgende thema's en aandachtsvelden:

• Fysieke en mentale gezondheid;
• Fysieke leefomgeving / milieu;
• Noaberschap en gemeenschapsvoorzieningen;
• Jeugd en jongvolwassenen;
• Fysieke en sociale veiligheid;
• Gebiedsgericht werken en gebiedsgerichte aanpak;
• Verenigingsleven en sport;
• Kunst en cultuur.

Op grond van de Regeling Beleidsindicatoren gemeenten dienen per programma de beleidsindicatoren zoals genoemd in die regeling opgenomen te worden in de begroting. Hier zijn de op het moment van gereedkomen van de begroting bekend zijnde indicatoren opgenomen.

Westerwolde verdient een sterke economie. Het MKB en de retail zijn zeer divers en sterk en vragen om uitbreiding. Het draagt in belangrijke mate de economie van Westerwolde. De grotere ondernemingen op Bedrijvenpark Zuid-Groningen zijn toonaangevend in de voedsel-, zetmeel- en eiwit industrie. Dit cluster krijgt steeds meer naam als eiwitcluster, of Protein Valley. Er is veel belangstelling van soortgelijke of verwante bedrijven om zich hierbij aansluitend te vestigen. Al dit soort innovatieve (kleine) ondernemingen vormen samen met goed (basis)onderwijs de basis voor de toekomstige bedrijvigheid in de gemeente.

Het college werkt aan het realiseren van deze ambitie aan de hand van de volgende thema's en aandachtsvelden:

• Industrie en MKB
• Vrijetijdseconomie
• Werkvoorziening
• Nij Begun: Kansen om te groeien

De opgave van Nij Begun is om binnen één generatie (gesteld op 30 jaar) tenminste op het nationaal gemiddelde te komen op de belangrijkste indicatoren van brede welvaart. Gezien de grote (intergenerationele) problemen wordt er binnen Nij Begun bijzondere aandacht besteed aan jongeren. 

Sociale Agenda
In de Sociale Agenda van Nij Begun zijn doelen en maatregelen verwerkt die het programma Kansen om te groeien raken. Onderstaand benoemen we deze doelen en maatregelen en geven aan waar wij verbindingen zien met de gemeentelijke programma's en acties.

Doel: Verlaging van intergenerationele armoede

De volgende maatregelen zijn in Nij Begun voorzien om dit doel te bereiken:

•    Doorbreken van generatiearmoede met buddy’s en doorbraakaanpak.
Vanuit Toukomst van het Nationaal Programma Groningen is regionaal de aanpak Kansen voor Kinderen opgezet. In Westerwolde zijn we in 2025 actief gestart met het project. De financiering vanuit de Sociale Agenda borgt deze aanpak voor de komende 30 jaar. Dit geeft de ruimte om met elkaar te leren van vastgelopen casuïstiek en deze kennis mee te nemen in het nieuw te vormen beleid op bestaanszekerheid. 

Doel: Minder problematische schulden

De volgende maatregelen zijn in Nij Begun voorzien om dit doel te bereiken:

•    Versterken financiële weerbaarheid
We financieren SWW voor de uitvoering van het voorportaal schulden en de GKB voor de aanpak van schulden. We kijken met SWW en de GKB hoe deze nieuwe methodiek een plek kan krijgen binnen de huidige structuur. Daarbij zoeken we verbinding met andere projecten, zoals Kansen voor Kinderen. We vinden het belangrijk dat de projecten elkaar versterken en niet op zichzelf staan.

Doel: Vergroten van (arbeids-)participatie van jongeren en inwoners die langdurig langs de kant staan

De volgende maatregelen zijn in Nij Begun voorzien om dit doel te bereiken:

•    Nij Begunbanen 
Met de maatregel ‘Nij Begunbanen’ investeren we in inwoners die langdurig aan de kant staan. In samenwerking met o.a. woningcorporaties, welzijnsorganisaties en sociaal ontwikkelbedrijven bieden we deze groep een opstap richting werk. Tijdens het traject worden belemmeringen weggenomen en werknemersvaardigheden ontwikkeld. Dit kan leiden tot een tijdelijke baan met uitzicht op duurzaam werk, bijvoorbeeld via een impactondernemer of in maatschappelijk waardevol werk. Zo vergroten we de arbeidsparticipatie, verminderen we armoede en schulden, en versterken we de mentale gezondheid van onze inwoners. Deze Nij Begun banen volgen op de huidige overbrugbanen in onze regio.

Op grond van de Regeling Beleidsindicatoren gemeenten dienen per programma de beleidsindicatoren zoals genoemd in die regeling opgenomen te worden in de begroting. Hier zijn de op het moment van gereedkomen van de begroting bekend zijnde indicatoren opgenomen.

Westerwolde is een prachtige gemeente om in te wonen. Dat merken we onder andere aan de bovengemiddelde instroom van ouderen die hier graag willen wonen. Het Rijk wil samen met gemeenten en provincies opnieuw de regie nemen over de volkshuisvesting. Daarbij ligt de nadruk op ouderen en 'aandachtsgroepen'. Tegelijkertijd zien we het aandeel 30-plussers kleiner worden. Voor jongeren en jongvolwassenen is het moeilijk om een woning in hun eigen dorp te krijgen. Daarnaast is het voor ouderen die kleiner willen wonen in de eigen kern lastig om een geschikte plek te vinden.

Op dit moment zijn er onvoldoende woningen. Door het tekort is de druk op de woningmarkt groot. Dit wordt als gevolg van de boven geschetste ontwikkelingen nog groter waardoor de prijzen stijgen, vaak boven het budget van de Westerwolder. De markt is krap en met name de kwaliteit voldoet in veel gevallen niet aan de eisen die bijvoorbeeld energetisch en bouwkundig aan woningen worden gesteld. Deze woningen zijn grotendeels in particuliere handen. Een groot deel van deze mensen heeft niet het geld om deze woningen te verduurzamen.

Het college werkt aan het realiseren van deze ambitie aan de hand van de volgende thema's en aandachtsvelden:

• Ruimtelijke ordening/Grondzaken
• Vergunningverlening, Toezicht en Handhaving (VTH)

Op grond van de Regeling Beleidsindicatoren gemeenten dienen per programma de beleidsindicatoren zoals genoemd in die regeling opgenomen te worden in de begroting. Hier zijn de op het moment van gereedkomen van de begroting bekend zijnde indicatoren opgenomen.

Een goede bereikbaarheid binnen Westerwolde en vanuit Westerwolde naar omliggende plaatsen, steden en regio’s in Nederland en Nedersaksen zijn essentieel voor de economie en leefbaarheid van Westerwolde. Voor de auto en het vrachtverkeer maken we gebruik van een sterke hoofdstructuur van A7/A31 en de N366. De ov-infrastructuur van bus en trein is zwak. Het OV verarmt en de jeugd, de ouderen en het bedrijfsleven ervaren dit sterk door de lange reistijden naar werk-, onderwijs- voorzieningscentra. De komst van de Nedersaksenlijn zou deze situatie sterk verbeteren.

De digitale bereikbaarheid van Westerwolde verbetert op dit moment sterk met de uitrol van glasvezel. Een zorg is de capaciteit van het bestaande elektriciteitsnet in relatie tot de toenemende elektrificatie van onze energievoorziening. De ligging van Westerwolde ten opzichte van de as Eemshaven – Emmen is mogelijk een kans op het gebied van waterstof.  Westerwolde wil bijdragen aan de brede welvaart door de bereikbaarheid behouden en versterken.

Fotograaf: Marcel J. de Jong

Westerwolde heeft een uniek en ogenschijnlijk onaangetast landschap. In de landschapsbiografie van Westerwolde is dat mooi gedocumenteerd. Het is van groot belang om deze kwaliteit te behouden en te versterken. De biodiversiteit is in potentie groot, maar niet altijd in balans. Dit leidde recent tot plagen zoals die van de eikenprocessierups. 

Duurzaamheid heeft met onder andere energie, klimaat en grondstoffen verschillende dimensies. De energieopgave is groot. Met de realisatie van een aantal zonneparken op plekken waar het landschappelijk wel kan, hebben we flinke stappen gezet. Maar we zijn er nog niet. Daarnaast is de opgave in de warmtetransitie groot. Er zijn veel woningen met een laag energielabel en veel mensen hebben het geld niet om te investeren in isolatie van de woning en andere energiebesparende maatregelen. Ook de gemeente zelf heeft een flinke opgave met het energiezuinig maken van het eigen vastgoed.
Verder zien we afval steeds meer als een bron van (potentiële) grondstoffen en proberen we onze afvalinzameling zoveel mogelijk daarop aan te passen.

Het college werkt aan het realiseren van deze ambitie aan de hand van de volgende thema's en aandachtsvelden:

• Openbaar groen en Landschap
• Duurzaamheid
• Riolering en water
• Afval
  
  

Op grond van de Regeling Beleidsindicatoren gemeenten dienen per programma de beleidsindicatoren zoals genoemd in die regeling opgenomen te worden in de begroting. Hier zijn de op het moment van gereedkomen van de begroting bekend zijnde indicatoren opgenomen.

Het COA-complex is een belangrijke economische factor in Westerwolde. De directe werkgelegenheid speelt hierin een belangrijke rol en de winkeliers en de rest van het MKB zijn belangrijke toeleveranciers. De aanwezigheid van het COA-complex heeft op dit moment ook negatieve kanten. Bij grote toestroom stokt het inschrijf- en doorstroomproces en verblijven soms grote groepen asielzoekers op het voorterrein in de open lucht. Daarnaast veroorzaakt een beperkte groep asielzoekers overlast. De rust in Ter Apel moet terugkomen en inwoners en bezoekers moeten zich daar prettig voelen.

Het onderwijs vormt een spiegel van onze samenleving en is een goede voorspeller voor de samenleving van de toekomst. Om volwaardig deel te kunnen nemen aan de samenleving krijgt de jeugd van Westerwolde optimale ontwikkelingskansen aangereikt. In samenwerking met de schoolbesturen en de peuteropvang aanbieders biedt de gemeente Westerwolde een groot aantal (onderwijs) voorzieningen, variërend van peuteropvang tot en met voortgezet onderwijs. We zetten in op een stevige verankering van kwaliteit in het onderwijs. Westerwolde wil een goede onderwijsstructuur, waarin het basisonderwijs en de peuteropvang overal in de gemeente dichtbij huis beschikbaar zijn. 

Het college werkt aan het realiseren van deze ambitie aan de hand van de volgende thema's en aandachtsvelden:

• Openbaar basisonderwijs
• Onderwijshuisvesting
• Onderwijsbeleid en leerlingzaken
• Nij Begun: Onderwijs in Westerwolde

De opgave van Nij Begun is om binnen één generatie (gesteld op 30 jaar) tenminste op het nationaal gemiddelde te komen op de belangrijkste indicatoren van brede welvaart. Gezien de grote (intergenerationele) problemen wordt er binnen Nij Begun bijzondere aandacht besteed aan jongeren. 
in de Sociale Agenda van Nij Begun zijn doelen en maatregelen voor onderwijs verwerkt. Onderstaand benoemen we deze doelen en maatregelen en geven aan waar wij verbindingen zien met de gemeentelijke programma's en acties.
 
Doel: Vergroten van gelijke kansen voor kinderen en jongeren

De volgende maatregelen zijn in Nij Begun voorzien om dit doel te bereiken:

·    Tijd voor Toekomst 
Wij willen dat onze kinderen een kansrijke jeugd doorlopen. Met Tijd voor Toekomst (de verrijkte schooldag) kunnen scholen hun leerlingen extra ontwikkeluren aanbieden bovenop de onderwijstijd en inzetten op talentontwikkeling, gezondheid en bewegen, kunst en cultuur, en welzijn. Sommige scholen zijn via RegioDeal 1.0 en de subsidieregeling School en Omgeving al gestart met Tijd voor Toekomst. Met oog op Nij Begun gaan wij in 2026 met onze scholen inventariseren waar zij behoefte aan hebben in het kader van Tijd voor Toekomst. 

•    Brugfunctionaris primair onderwijs 
In het primair onderwijs zijn er al deskundigen werkzaam wiens taken overlappen met die van een brugfunctionaris. Wij gaan inventariseren hoe deze rollen zich tot elkaar verhouden.

•    Versterking pedagogische omgeving in het voortgezet onderwijs 
Wij gaan in 2026 inventariseren waar de behoeften liggen bij onze onderwijspartners en hoe wij deze maatregel effectief kunnen toepassen.

•    Verlagen vroegtijdig schoolverlaters 
In het kader van het voorkomen van voortijdig schoolverlaten zijn vanuit de Doorstroompuntregio diverse programma's gestart, gefinancierd vanuit Regiodeal 1.0. Om deze programma's duurzaam voort te zetten, zetten wij ons regionaal in om de overgang naar de start van Nij Begun te overbruggen. 
Met oog op het nieuwe wetsvoorstel Van school naar duurzaam werk willen wij samenwerkingsverbanden aangaan om jongeren meer kansen op werk te bieden. Extra aandacht gaat uit naar het voorkomen van voortijdig schoolverlaten, bijvoorbeeld door leer-werkplekken, stages en ontwikkelbanen in combinatie met scholing. In 2026 verkennen wij de behoeften van betrokken partijen en ontwikkelen gerichte ondersteuning. Kleinschaligheid en maatwerk zijn hierbij essentieel. 

Doel: Stimuleren van meer taalbevordering, in het bijzonder voor kinderen en jongeren.

De volgende maatregelen zijn in Nij Begun voorzien om dit doel te bereiken:

•    Stevige basis voor taal en (digitale) geletterdheid 
Deze maatregel sluit al deels aan bij onze aanpak van laaggeletterdheid en de taken van Biblionet, zoals het plaatsen van bibliotheken op scholen, het subsidiëren van het Informatiepunt Digitale Overheid en het programma Boekstart. Wij gaan inventariseren hoe deze maatregel zich verhoudt tot de bestaande aanpak.

Onze doelen realiseren we met onze organisatie, de mensen die er werken, de huisvesting en faciliteiten, goede informatie en communicatie en voldoende geld. Westerwolde heeft zich sinds de start in 2018 ontwikkeld tot een krachtige eigen organisatie met de middelen die wij hadden en de keuzes zoals die in die tijd zijn gemaakt. Deze zijn goed geweest maar er is verbetering mogelijk. Daarnaast is een doorgaande overheveling van taken van de rijksoverheid naar de gemeenten zichtbaar, zoals de Omgevingswet en de energietransitie. Er wordt steeds meer van ons verwacht in de hoeveelheid werk en in hoe we werken. Ons wordt gevraagd interne en externe opgaven integraler te benaderen en nog meer met partners samen te werken. De grotere opgave en de andere manier van werken vraagt doorontwikkeling en versterking van de organisatie.

Het college werkt aan het realiseren van deze ambitie aan de hand van de volgende thema's en aandachtsvelden:

• HRM
• Dienstverlening/Publiekszaken
• Informatievoorziening
• Facilitair en inkoop
• Veilig werken
• ICT
• Openbare werken
• Vastgoed en gebouwenbeheer
• Communicatie
• Bestuur